Σάββατο, 25 Οκτωβρίου 2014

Οι Χαλικούτηδες στα Χανιά του 19ου αιώνα

Στην περίοδο της Αιγυπτιακής κυριαρχίας της Κρήτης(1830-1841), στη συνοικία Άνω Κουμ Καπί των Χανίων, είχαν εγκατασταθεί λίγες οικογένειες Βεδουίνων, που έφεραν οι Αιγύπτιοι στα Χανιά και τους χρησιμοποιούσαν μαζί με τους μαύρους δούλους για τις βαριές και βάναυσες εργασίες.

Αργότερα και κατά τη διάρκεια της Ημιαυτόνομης Κρητικής Πολιτείας το 1884, η Διοίκηση της Κρήτης μετέφερε από τη Βεγγάζη πολυάριθμες οικογένειες Βεδουίνων που εγκατέστησε στη συνοικία Άνω Κουμ Καπί.
Μετά τη Σύμβαση της Χαλέπας που θα βρείτε αναλυτικά ΕΔΩ,
σε ολόκληρη την Κρήτη επικράτησε τάξη, ασφάλεια και ησυχία, που επέτρεψαν να κινηθεί ελεύθερα το εμπόριο, παρουσιάζοντας ζωηρή κίνηση.
Ένα μεγάλο εμπόδιο όμως, ήταν η έλλειψη εργατικών χεριών. Οι Τουρκοκρητικοί και οι Έλληνες κάτοικοι, από εγωισμό και υπερηφάνεια, δεν καταδέχονταν να ασχολούνται με τις εργασίες του χαμάλη, του νερουλά, του αραμπατζή κ.ά. που θεωρούσαν εξευτελιστικές.
Ο Σουλτάνος Αμπντούλ Μετζίντ 
Οι λίγοι μαύροι που είχαν μεταφερθεί στα Χανιά από παλιότερα ως δούλοι υπήρχαν ακόμη. Είχαν ελευθερωθεί από τη δουλεία το 1856, με την έκδοση και δημοσίευση του Χάτι Χουμαγιούν, επί του Αμπντούλ Μετζίντ.
Αυτοί, ενώ ήταν διαθέσιμοι, δεν επαρκούσαν γι αυτές τις εργασίες, οπότε η Γενική Διοίκηση αναγκάστηκε να μεταφέρει το 1884 από τα βόρεια παράλια της Αφρικής, μεγάλο αριθμό Βεδουίνων.

Η ενέργεια αυτή ήταν συγχρόνως και πολιτική πράξη των Τούρκων, που αποσκοπούσε στην πύκνωση του μουσουλμανικού πληθυσμού της πόλης των Χανίων, χρήσιμη για την αύξηση των ψήφων των Μουσουλμάνων στις βουλευτικές εκλογές, αλλά και για τη διατήρηση και αύξηση της μειονότητας στο νησί γενικότερα.
Κάτι ανάλογο, συμβαίνει και σήμερα σε επίπεδο χώρας στην αλλοίωση του εθνολογικού πληθυσμού μέσω της αθρόας εισαγωγής μουσουλμανικών πληθυσμών από τριτοκοσμικές χώρες, με τη διαφορά ότι σήμερα η Ελλάδα, δεν είναι όπως ήταν η Κρήτη τότε, ημιαυτόνομη με την αναγκαστική συμμετοχή στην κυβέρνηση της Τουρκίας, ή άλλης μουσουλμανικής χώρας αφού για μουσουλμανική εγκατάσταση μιλάμε πάλι, αλλά θεωρείται ανεξάρτητο κράτος με δική του κυβέρνηση. Αυτό βέβαια είναι ένα ζήτημα που θα το ξεδιαλύνει ο χρόνος και θα το κρίνει η ιστορία.
 
Απο το Κουμ Καπί των αρχών του 20ου αιώνα
Τους αποίκους αυτούς η Γενική Διοίκηση εγκατέστησε στη συνοικία Άνω Κουμ Καπί όπως είπαμε πιο πάνω και συγκεκριμένα στην εδαφική περιοχή που περιλαμβάνεται σήμερα μεταξύ των οδών Ελ. Βενιζέλου, Βασιλέως Κων/νου, Βας. Γεωργίου Β’ και Μακεδονίας.
Οι άποικοι βρίσκονταν κυριολεκτικά σε πρωτόγονη κατάσταση. Στεγαζόταν σε αντίσκηνα που τους παραχώρησε η Γενική Διοίκηση, που αργότερα αντικατέστησαν οι ίδιοι με οικίσκους, που οι ίδιοι κατασκεύαζαν από ξύλα, παλιοτενεκέδες και από οποιαδήποτε άλλα υλικά κατόρθωναν να εξοικονομήσουν.
Οι πρώτες καλύβες των Χαλικούτηδων
Άντρες, γυναίκες και παιδιά ασχολούνταν μαζί με τους λίγους μαύρους, με τις πιο βαριές χειρονακτικές εργασίες αμειβόμενοι κυριολεκτικά, με ένα κομμάτι ψωμί.
Μιλούσαν όλοι Αραβικά, ήταν φανατικοί μουσουλμάνοι και με την πάροδο του χρόνου έμαθαν λίγες λέξεις ελληνικά, που τις πρόφεραν παρεφθαρμένα.
Τους άποικους αυτούς οι ντόπιοι κάτοικοι, χριστιανοί και μουσουλμάνοι, ονόμασαν «Χαλικούτες».
Με τον όρο να παραμένει ακόμα μέχρι και σήμερα στην χανιώτικη τοπολαλιά, με απαξιωτικό χαρακτήρα.
Η λέξη Χαλικούτης, δεν είναι ούτε αραβική, ούτε τούρκικη. Είναι ονοματοποιημένη που έπλασαν οι κάτοικοι των Χανίων, από τον ιδιαίτερο αλλά χαρακτηριστικό ήχο της φωνής των αποίκων.
Οι Χαλικούτες ήταν τίμιοι, εργατικοί, πιστοί στους εργοδότες τους και εργατικοί.
Οι μαύροι που βρέθηκαν στα Χανιά το 19ο αιώνα είχαν μεταφερθεί από την Αφρική ως δούλοι από Άραβες δουλέμπορους, αφού το δουλεμπόριο υπήρχε στα Χανιά μέχρι το 1856, έτος που εκδόθηκε από το σουλτάνο Αμπντούλ Μετζίτ Α’ το Χάτι-Χουμαγιούν.
Οι Χαλικούτηδες και οι μαύροι συνεργαζόταν στις δουλειές τους και γιόρταζαν μαζί την Πρωτομαγιά.
Ξεχωριστή θέση στην ιστορία της πόλης, είχε εκτός απο τον Αλή Κογκό, ο μαύρος βαρκάρης των Χανίων, ο Σαλής Χελιδονάκης, με την απαράμιλλη καλοσύνη του και την εργατικότητα του.
Όμως, είναι λάθος η αναφορά οτι ήταν οι τελευταίοι Χαλικούτηδες των Χανίων, αφού μέχρι τα τελευταία χρόνια, υπήρχαν στο Κουμ Καπί οικογένειες απο απογόνους των Χαλικούτηδων, ίσως να υπάρχουν και σήμερα κάποιοι, που ζούσαν σχεδόν γκετοποιημένοι, σε συγκεκριμένη οδό της συνοικίας, κάτω απο την οδό Ελ. Βενιζέλου.


Κάθε πρώτη του Μάη, Χαλικούτες και μαύροι, άνδρες γυναίκες και παιδιά, πολύ πρωί ξεκινούσαν από τη συνοικία του Κουμ Καπί και πήγαιναν στην παραλία της συνοικίας Νέας Χώρας.
Εκεί έσφαζαν κριούς, που τους δώριζαν μπέηδες και αγάδες. Έβραζαν το κρέας και έφτιαχναν πιλάφι. Σαν φανατικοί μουσουλμάνοι δεν έπιναν κρασί, αλλά έτρωγαν, χόρευαν και τραγουδούσαν όλη μέρα και το ηλιόγερμα έπαιρναν το δρόμο της επιστροφής.
Ο Αλη Γκογκό σε φωτό της εποχής
Στα τελευταία χρόνια, πριν την ανταλλαγή των πληθυσμών το 1924, στο γυρισμό προπορευόταν ο Αλή Κογκός, ένας πανύψηλος κοκαλιάρης μαύρος, χτυπώντας ρυθμικά την ταμπούσκα του.
Πίσω από τον Αλή Κογκό, χόρευε η Αμπλά Νουριγιέ, μια μαύρη γεροδεμένη γυναίκα, που από την παραλία της Νέας Χώρας μέχρι το Κουμ Καπί, χόρευε ασταμάτητα με το ρυθμικό ήχο της ταμπούσκας του Αλή Κογκό.
Στο χορό, έπαιρναν μέρος πολλές γυναίκες, μαύρες και Χαλικούτισες κάθε ηλικίας. Οι Χανιώτες, Τούρκοι και υπόλοιποι κάτοικοι της πόλης, περίμεναν την πομπή, στέκοντας δεξιά και αριστερά του δρόμου που θα περνούσε η «ορδή». Όταν η πομπή έφτανε στη συνοικία του Άνω Κουμ Καπί, διαλυόταν ήσυχα, χωρίς ποτέ να έχουν δημιουργηθεί κανενός είδους επεισόδια.


Την περίοδο που ο πρίγκιπας Γεώργιος ήταν ‘Υπατος Αρμοστής Κρήτης, η πομπή των Χαλικούτηδων δε σταματούσε στο Άνω Κουμ Καπί, αλλά συνέχιζε την πορεία μέχρι τη Χαλέπα και σταματούσε μπροστά στο παλάτι του πρίγκιπα, που ήταν η οικία του Θεμιστοκλή Μητσοτάκη, στην πλατεία Έλενας Βενιζέλου.
Για να τιμήσουν τον πρίγκιπα, τραγουδούσαν ένα τραγούδι που ήταν αποκλειστικά σύνθεση των Χαλικούτηδων. Τα λόγια του τραγουδιού επαναλαμβάνονταν συνεχώς με τον αλαλαγμό «Αρεχά-Αρεχά».
Δυο αξιωματικοί της Κρητικής Χωροφυλακής μπροστά στο παλάτι του πρίγκιπα, μοίραζαν στους συγκεντρωμένους με εντολή του πρίγκιπα άφθονα κέρματα, από τα νομίσματα της Κρητικής Πολιτείας, δώρο του πρίγκιπα στους Χαλικούτες και τους μαύρους.


Η επιστροφή από τη Χαλέπα, γινόταν με τάξη και η πομπή διαλυόταν στο Άνω Κουμ Καπί.
Το τραγούδι που τραγουδούσαν έξω από το παλάτι, ήταν το εξής.
Στη Χαλέπα,
Αρεχά, Αρεχά,
Πρίντσιπας Τζώρτζης
Αρεχά, Αρεχά
Λί Μπουμπουλί μου
Αρεχά, Αρεχά
Λέμπο-Λελέμπο
Αρεχά, Αρεχά
Τζώρτζης μπαμπάς του
Αρεχά, Αρεχά
Όλγα Νενέν του
Αρεχά, Αρεχά,
Λί Μπουμπουλί μου
Αρεχά, Αρεχά
Λέμπο Λελέμπο
Αρεχά, Αρεχά

Στη Χαλέπα…





3 σχόλια:

  1. Φιλοι μου δεν ξερω ποιου το μερος να παρω,ωραια κατηγορεις εσυ αυτον τον δημαρχο, αλλα και εγω πιστευω πως μπορει ναχει και τα δικια του διοτι γνωριζω και τη μεριμνα καθως και την αδιαφορια της σαπιας πολιτικης της χωρας μας,πεστο καλυτερα και συ Αθηνα γιατι εκει ειναι η βουλη που και αυτη την εεχουν κανει σαν τα μουτρα τους (Αθηνα).Αναρωτιεμαι λοιπον αν εμενα σε μια απο τις ακριτικες ζωνες ,η ,παραμεθορια περιοχη της Ελλαδας μας και ειχα να αντιμετωπισω διαφορα εγκληματικα κυματα οπως τις αλβανικες λεηλασιες και γενικωτερα γνωριζουμε την εγκαταλειψη που υφιστανται τα ακρα της χωρας μας που υφιστανται απο την αδιαφορια της βουλης μας (Αθηνα)Το γεγονος οτι με μεριμνα η χωρις μεριμνα της βουλης διεισδυσαν εκατομυρια λαθρομεταναστες απο τη Θρακη τα Γιαννενα κ.τ.λ στη Ελλαδα αυτο δεν βαρυνει τους ακριτες μας που τους εχουν αφησει στο ελεος του θεου και οχι μονο.Αποχτησαν λοιπον αναριθμητες ελληνικες οικογενειες απο ενα μεχρι αρκετους αλβανους, που μεχρι να γινουν παιδια της πολιτειας λεηλατουσαν και σκοτωναν,ενω τωρα εχουν γινει πλεον υιοθετημενοι γιατι κτιζουν καστρα και βιλες για τους ψηφοθηρικους ελληνες κλεφτες που και αυτοι συμμετεχουν στο ξεπουλημα της Ελλαδας με τις γιγαντιες επιδοτησεις και πολιτικες ρεμουλες που απομυζησαν.Πες μου λοιπον φιλε μου γιατι να μην τα βαλω με τους προδοτες αυτους, που ιδιοποιηθηκαν την επανασταση του πολυτεχνειου για να το παιξουν ελευθερωτες μετα την αφιξη τους απο το Παρισι και να τα βαλω με αυτον τον δημαρχο που δεν ξερω τι μπορει να εχει υποστει.Και στο κατω κατω αν του εχεις τοσο μισος ,μαθε πως το κακο δεν καταπολεμειται με το κακο.Καταληγοντας θελω να πω πως ο τροπος με τον οποιο τοποθετεισαι απεναντι στον δημαρχο δεν ταυτοποιη εσενα σαν καλυτερο ελληνα ,γιατι με αυτον τον τροπο δεν βοηθαε παρα για τον διχασμο του ελληνα.Μπορουμε να πουμε ομως οτι ειναι το ιδιο σαφως. Η Ελλαδα με τη νικη,η, η Νικη με την Ελλαδα.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Φίλε Μαρίνο, με ενδιαφέρον διάβασα τις ανησυχίες στην τοποθέτηση σου.
      Κάπου όμως πρέπει να κάνεις ένα βασικό λάθος, γιατί ενώ συμφωνώ απόλυτα με όλα όσα λες, δεν αφορά η τοποθέτηση σου το παρόν άρθρο.
      Δεν τα έχω βάλει με κάποιον δήμαρχο όπως λες στην αρχή του σχολίου σου. Πού το είδες αυτό ?
      Συσχέτισα την πολιτική της Τουρκίας με τον αποικισμό των χαλικούτηδων, με τη σημερινή λαθρομετανάστευση, αποδίδοντας τα του Καίσαρος τω Καίσαρι, χωρίς να λεω πουθενά, ή να αφήνω να εννοηθεί οτι ευθύνεται κανείς δήμαρχος όπως λες.
      Στα υπόλοιπα που αναφέρεις έχεις δίκιο και συμφωνώ, αλλά δεν έχουν καμία σχέση με το δημοσίευμα, ούτε αυτό κατηγορεί κανένα...δήμαρχο.
      Εξήγησε μου πού τον είδες το δήμαρχο, γιατί θα...τρελαθώ!
      Νάσαι καλά :)

      Διαγραφή